Actie Onderdak

De Linkse Kerk verwelkomt Actie Onderdak. Wanneer kerken statushouders tijdelijk onderdak bieden, is dat een daad van naastenliefde en solidariteit. Toch mogen we niet uit het oog verliezen waarom die hulp nodig is: het gaat hier om mensen die huis en haard hebben moeten verlaten, die in Nederland mogen blijven, en voor wie we er als land niettemin niet in slagen om hen de kans te geven een menswaardig bestaan op te bouwen. Een kerk kan statushouders welkom heten, maar hoort niet de verantwoordelijkheid te dragen voor een probleem dat de overheid mede zelf heeft laten ontstaan.

Een brede coalitie van kerken heeft het initiatief genomen tot Actie Onderdak, en dat stemt hoopvol. Lokale kerken krijgen de oproep om statushouders die op een woning wachten, maximaal drie maanden onderdak te bieden. Daaronder zijn gezinnen met kinderen die al een verblijfsvergunning hebben, maar nog geen eigen woning kunnen betrekken.

Wij zijn blij met dit initiatief. Kerken openen hun deuren niet alleen voor hun eigen leden, maar ook voor mensen die in onze samenleving een nieuw bestaan proberen op te bouwen: mensen die een veilige plek zoeken, hun kinderen naar school willen brengen en hun leven weer willen oppakken.

Naastenliefde biedt tijdelijke oplossing

Die de Bijbelse oproep serieus neemt om de vreemdeling welkom te heten, kan niet onverschillig blijven wanneer mensen zonder eigen plek moeten wachten op een woning. En wie gelooft dat ieder mens waardigheid heeft, ongeacht afkomst, bezit of maatschappelijke positie, moet die overtuiging ook in de praktijk brengen en iedereen in onze samenleving de kans gunnen om in die waardigheid een bestaan op te bouwen voor zichzelf en hun naasten.

Maar waarom is deze opvang nodig?

De mensen om wie het gaat, hebben al een verblijfsvergunning. De overheid heeft vastgesteld dat zij in Nederland mogen blijven. Toch zitten ze vast in een azc, omdat er geen woning voor hen beschikbaar is. Daardoor blijven opvangplekken bezet en komt ook de opvang van nieuwe asielzoekers verder onder druk te staan. Actie Onderdak biedt hiervoor een tijdelijke oplossing.

Maar die drie maanden lossen het probleem niet op. Bovendien ligt de verantwoordelijkheid voor het oplossen van het probleem niet bij kerken, maar bij de overheid die deze 'opvangcrisis' in de hand heeft gewerkt. Door de asielopvang op ad hoc basis, zonder langetermijnvisie en - mede daardoor - ontzettend duur te organiseren [link toevoegen], is het systeem vastgelopen en daarvan zijn kwetsbare mensen de dupe. Zij worden geconfronteerd met mensonterende situaties in azc's, eindeloze wachttijden voor fatsoenlijk onderdak en, alsof dat niet genoeg is, angstaanjagende protesten van xenofobe menigten, opgehitst door politici die asielzoekers tot de ultieme zondebok hebben gemaakt.

De kerk opent haar deuren. Dat is naastenliefde. Een overheid die haar verantwoordelijkheid neemt, is rechtvaardigheid. Voor een menselijke samenleving hebben we allebei nodig.

Het is ingewikkeld om als samenleving passende opvang te realiseren voor mensen die hier asiel aanvragen, dat blijkt. De woningmarkt zucht en kraakt, maatschappelijk draagvlak voor opvang is zeer beperkt en ondertussen blijven mensen deze kant op komen door internationale conflicten en ontwikkelingen in andere Europese landen.

Die complexiteiten nemen niet weg dat de overheid verantwoordelijk is voor een werkende asielprocedure en fatsoenlijke opvang. De inrichting van onze opvang, de financiering van de uitvoeringsorganisaties en de manier waarop de landelijke overheid en lokale gemeenten samenwerken om opvang te realiseren, zijn óók politieke keuzes.

Wil een overheid langdurige opvangproblemen voorkomen, dan moet zij zorgen voor voldoende structurele capaciteit, tijdige besluitvorming en een betere doorstroming naar huisvesting. Goed bestuur betekent dat de overheid niet alleen haar ambities uitspreekt, maar zorgvuldig beleid formuleert voor de lange termijn en de middelen en de uitvoeringskracht organiseert om haar ambities waar te maken.

De kerk is geen reparatiedienst voor falend beleid

De discussie over de rol van kerken naast de verantwoordelijkheid van de overheid voeren we niet voor het eerst. Toen minister Mirjam Sterk kerken opriep om een grotere rol te spelen in de zorgzame samenleving, wezen we er al op dat kerken en christenen op tal van plekken actief zijn. Ze bestrijden armoede, bieden hulp aan mensen zonder thuis, ondersteunen vluchtelingen en organiseren zorg en ontmoeting.

Dat werk verdient erkenning. Maar het mag niet worden aangegrepen om publieke verantwoordelijkheden af te bouwen of tekorten bij burgers en vrijwilligers neer te leggen.

Een menswaardig bestaan mag niet
afhankelijk zijn van liefdadigheid.

Voor de zorg geldt dat professionele zorg toegankelijk moet blijven voor iedereen die haar nodig heeft. Voor de vluchtelingenopvang geldt dat mensen niet afhankelijk mogen zijn van de vraag of er toevallig een kerk met een lege pastorie in de buurt is.

Samenwerken met kerken, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers kan de overheid en moet ze ook doen. Dat is verstandig en kan veel goeds opleveren. Maar laat dat dan ook daadwerkelijk samenwerken zijn en laat de overheid ondertussen zelf haar verantwoordelijkheid blijven nemen voor dat waarvoor zij verantwoordelijk is.

Naastenliefde vraagt om rechtvaardigheid

Tussen barmhartigheid en politieke kritiek hoeven we niet te kiezen. We hebben beide nodig. Barmhartigheid betekent dat je mensen in nood niet laat wachten tot alle politieke problemen zijn opgelost. Je helpt waar je kunt, vandaag, met de middelen die je hebt.

Gerechtigheid betekent dat je tegelijkertijd blijft vragen waarom die nood ontstaat, wie verantwoordelijk is en wat er structureel moet veranderen. Je probeert niet alleen de gevolgen van onrecht te verzachten, maar ook de oorzaken ervan aan te pakken.

Voor christenen horen die twee bij elkaar. Wie zijn naaste liefheeft, kan niet alleen een hand uitsteken, maar moet ook durven opkomen voor de omstandigheden waarin die naaste kan leven.

Daarom steunen we Actie Onderdak. En daarom blijven we de overheid aanspreken op haar verantwoordelijkheid.

We hopen dat veel kerken ruimte kunnen bieden aan gezinnen die wachten op een woning. Tegelijkertijd verwachten we van de overheid dat zij ervoor zorgt dat tijdelijke opvang ook werkelijk tijdelijk blijft, dat de IND haar werk tijdig kan doen, dat het COA voldoende structurele opvangplekken heeft en dat statushouders zo snel mogelijk een passende woning krijgen.

De kerk mag een plek zijn waar mensen gastvrijheid ervaren. De overheid moet ervoor zorgen dat mensen niet onnodig lang op een plek om te wonen hoeven te wachten.

--------

De Linkse Kerk is een beweging van linkse christenen die zich inzet voor een samenleving waarin we omzien naar onze medemens, de aarde wordt beschermd en rijkdom eerlijker wordt verdeeld. Wij willen christenen aan het denken zetten over wat hun waarden zijn en bij welke politieke partijen zij die het best verwezenlijkt zien worden.